ADHD ở người lớn với Strattera (Atomoxetin)
Tại Mỹ, có khoảng 20% học sinh trung học phổ thông đang sử dụng hoặc đã từng sử dụng thuốc ADHD (Rối loạn tăng động giảm chú ý).
Chủ yếu sử dụng các loại thuốc kích thích như Adderall (Amphétamine/Dextroamphétamine) và Concerta (Methylphenidate), những thuốc này thông qua ức chế/tăng cường sự tái hấp thu của Norepinephrine và Dopamine để tạo ra hiệu ứng nhanh chóng và mạnh mẽ để cung cấp sự tập trung, sự nhập tâm, sự phấn chấn và động lực mạnh mẽ cần có cho một xã hội có sự cạnh tranh khốc liệt nhất thế giới như Mỹ.
Các thuốc kích thích có khả năng cao gây ra các tác dụng phụ như mất ngủ, lo âu, ảo tưởng, và vì chúng sử dụng trước một phần Dopamine cho tương lai, nên khi ngừng dùng thuốc, có thể gặp phải triệu chứng cai trong khoảng 2 tuần đến 3 tháng. Nhược điểm lớn nhất là vì chúng tác động trực tiếp lên Dopamine của cơ chế thưởng nên có tình trạng lệ thuộc và lạm dụng nghiêm trọng.
Strattera (Atomoxetin), một loại thuốc không kích thích, thì cần 4-6 tuần mới có tác dụng, và không thể cung cấp trình độ phấn chấn, sự nhập tâm và động lực như các loại thuốc kích thích, nhưng khi điều trị ADHD tại vùng trước trán về khả năng chú ý, trí nhớ, kế hoạch và thực hiện và các phần trong hệ limbic liên quan đến tính bốc đồng và tính tăng động cũng không giảm hiệu quả đáng kể.
Cả Concerta và Strattera đều tác động lên các thụ thể AMPA và NMDA của hệ thống glutamate ở vùng trước trán và hippocampus, từ đó thể hiện hiệu ứng linh hoạt thần kinh để giúp hình thành những quan điểm và kí ức mới. Nói cách khác, thông qua các loại thuốc này, những hành vi trước đây do ADHD như sự bất cẩn, sự bốc đồng và sự tăng động được nhận thức bất ngờ khi có sự cải thiện về khả năng tự quan sát của vỏ não trước. Điều này sẽ giúp sửa chữa các đường dây thần kinh bốc đồng đã bị cố định hoặc xây dựng các mạch thần kinh mới đáng tin cậy hơn, qua đó giảm thiểu sự lặp lại lỗi và tạo tiền đề cho việc cải thiện tư duy và hành động. Điều này gợi nhớ đến thiền chánh niệm (Vipassana).
Bên cạnh đó, sự tập trung và nhập tâm mà các loại thuốc như Amphetamine hay Concerta mang lại không phải là lợi thế trong tất cả các công việc. Tình trạng sự tập trung hơi lơi lỏng thật ra có thể giúp cho việc nhận thức nhiều thứ cùng lúc trên một màn hình, mà cách đó có thể mang lại lợi thế cho tính sáng tạo trong khoa học và nghệ thuật.
Trong quá trình điều trị ADHD, mặc dù Strattera có thể tác dụng chậm hơn một chút và nhẹ hơn so với Concerta nhưng lại có thể ít tốn kém hơn về chi phí thể chất và cảm xúc, đồng thời có thể được ưu tiên hơn tùy thuộc vào công việc và nghề nghiệp.
ADHD ở người lớn có khả năng cao đi kèm với sự tự trách, chỉ trích hoặc bị tổn thất hay bị cô lập bởi bản thân hoặc người khác gây ra trầm cảm, lo âu và sự cưỡng chế. Strattera thì ít nhất không làm gia tăng lo âu, nhạy cảm như Concerta, mà thậm chí còn có thể giảm lo âu. Tuy nhiên, nó không có hiệu quả đối với trầm cảm, nên khi người lớn mắc ADHD kèm theo trầm cảm, rối loạn tâm trạng theo mùa gần đây có thể sử dụng thuốc chống trầm cảm NDRI với điều chỉnh liều lượng bupropion.
Ưu điểm lớn nhất của Strattera là có thể dừng thuốc ngay lập tức mà không cần giảm liều trong quá trình sử dụng. Và vì nó không tác động trực tiếp vào Dopamine nên hiếm khi có tình trạng lệ thuộc hoặc lạm dụng.
Các triệu chứng của ADHD ở người lớn bao gồm lỗi lầm bất cẩn, khó khăn trong việc duy trì sự chú ý kéo dài, không thể tập trung khi người khác nói, không thực hiện được chỉ dẫn và khó khăn trong việc thực hiện nhiệm vụ, làm mất đồ vật, không tuân thủ thời gian đã hẹn, cùng với sự bốc đồng quá mức như không thể ngồi yên, bỏ chỗ, chạy nhảy, leo trèo, nói nhiều, cắt ngang lời người khác và không chờ đến lượt, và một số triệu chứng này đã xuất hiện trước 12 tuổi và vẫn còn tồn tại ở 2 hoặc nhiều nơi/hoàn cảnh khác nhau, dẫn đến các vấn đề xã hội, học tập và nghề nghiệp, và nếu các triệu chứng này không do bệnh tâm thần phân liệt hay các chứng tâm thần khác gây ra thì có thể cân nhắc để chẩn đoán.
Strattera thể hiện được hiệu quả điều trị ADHD thông qua việc ức chế tái hấp thu Norepinephrine một cách chọn lọc, dù đã có báo cáo hình thành tổn thương gan nghiêm trọng ở trẻ em và người lớn nhưng rất hiếm vì vậy không được dùng cho những người có cơ địa dị ứng với thuốc này, những người đang uống MAO ức chế, những bệnh nhân có bệnh glaucom góc đóng, pheochromocytoma, tăng huyết áp nặng hoặc bệnh tim mạch. Cần thận trọng khi sử dụng ở những người có QT kéo dài trên điện tâm đồ, những người có vấn đề chức năng gan, bệnh tâm thần hoặc hưng cảm, động kinh.
Phòng khám Y học Gia đình ZenDAC
